Biblioteka Publiczna Gminy Szemud

Pierwsze spotkanie z ks. prof. dr hab. Janem Perszonem odbyło się dnia 29 października br. w  Bibliotece Publicznej w Łebnie na temat – „Tradycyjna sztuka dobrej śmierci na Kaszubach”.

Ksiądz Jan Perszon od dawna interesuje się problematyką śmierci, oraz związaną z nią wiarą i obyczajami panującymi na Kaszubach. Człowiek,  to istota śmiertelna – gdzie śmierć powinna być przewidywalna, zaplanowana- przekonywał ks. dr hab. Jan Perszon . Wiedzieli o tym nasi przodkowie, dlatego pragnęli dożywać ostatnich dni w domu. Chcieli odejść z tego świata pojednani z rodziną, sąsiadami. Śmierć dobra jest wtedy, gdy człowiek może się do niej przygotować duchowo i fizyczne- pojednać się z Bogiem, umierać we własnym domu w otoczeniu rodziny. Obecnie coraz częściej dzieje się tak, że nie ma w nas zgody na śmierć, na pojednanie, na ból, który najchętniej uśmierza się tabletką by ulżyć cierpieniu. Jednym z efektów postępu medycyny jest zanik świadomości, że każde życie się kończy. Przestać się bać śmierci można uczestnicząc w niej- w ostatniej drodze bliskiej osoby.

Prelekcja związana z powyższym tematem spotkała się z niezwykle żywym zainteresowaniem słuchaczy.

                   Następnie dnia 18.11.2011r spotkał się z mieszkańcami w  bibliotece w Bojanie gdzie przestawił temat : „Tajemnica śmierci i życia a rytuały pogrzebowe na Kaszubach”. Tematyka bardzo zbliżona do powyższej przedstawionej w Łebnie.

            W Bibliotece Publicznej Gminy Szemud spotkanie z ks. J. Perszonem odbyło się 19 .11. br. z  przewodnim  tematem - „Obraz Boga w pieśniach pustonocnych”.

Na wstępie ks. prosił o przekazanie podziękowań dla Wójta Gminy Szemud, za wspaniałe przyjęcie pielgrzymów na Jasną Górę w Przetoczynie.

Rozpoczynając swój wykład ks. Perszon zaprezentował wszystkim zebranym swoje pozyskane stare śpiewniki, najstarszy z 1886r. „Zbiór pieśni nabożnych katolickich do użytku kościelnego i domowego.”; oraz „Nowy Kancyonał pieśni nabożnych wedle obrządku Kościoła katolickiegona uroczystości całego roku.” z 1908r.

Żeby mówić o pieśniach pustonocnych ksiądz J. Perszon opowiedział najpierw o genezie „pustych nocy”. Jak sam stwierdził, nie da się jednoznacznie ustalić, jak wyglądały czuwania przy zmarłych u Pomorzan – Kaszubów przed ewangelizacją. Nie ma także danych kiedy te zwyczaje zostały schrystianizowane. Wiadomo jedynie, że stopniowo zastępowano treści pogańskie – chrześcijańskimi zachowując zastane, tradycyjne formy. Podał również kilka źródeł, skąd wywodzi się współczesna forma „liturgii domowej”, której integralną częścią jest modlitwa śpiewana. Ważną sprawą w tych śpiewach jest tzw. Memoryzacja tekstów czyli łatwość uczenia się na pamięć. Kaszubi do dziś posiadają śpiewniki XIX wieczne. W latach 90-tych XXw. nastąpił dość szybki proces zaniku śpiewania żałobnego, co jest uwarunkowane przemianami społecznymi i budową wiejskich kaplic pogrzebowych. Przed II wojną światową w wielu wsiach śpiewano przez trzy noce, później już tylko ostatnią noc. Do niedawna w niektórych wsiach łączono funkcję śpiewaka z animatorem wiejskiej pobożności. Współcześnie różaniec, majowe prowadzą niewiasty- mężczyźni dominują (chociaż nie zawsze) na „pustej nocy”. Zanika śpiew, w narodzie, młodzież śpiewa już nie mocą obyczaju, lecz subkultury (szkoła muzyczna, chór, schola, zespół, grupy modlitewne). Maleje więc liczba potencjalnych śpiewaków żałobnych; równocześnie ginie „groza” eschatologii; rozmywa się świadomość religijna. Bóg stał się „mgławicowy”, nieokreślony, niewrażliwy na zło. Maleje więc obawa przed potępieniem; a konsekwentnie wysiłek by być zbawionym. Jednak jak to mówi ks. Perszon - dzięki Bogu - jest sporo jeszcze księży, którzy promują, zachęcają, sami uczestniczą, chwalą, moderują tę ginącą powoli formę pobożności „obrzędów przejścia”. Repertuar pieśni pusto nocnych jest bardzo obszerny i gdyby wykonać wszystkie przewidziane i znane  utwory, trzeba by kilku nocy. Pieśni te wyrażają całe bogactwo teologii ale także rozmyślanie o śmierci, znikomości życia, równości wobec wieczności. Zasada –lex orandi lex credendi est –to zasada utrwalona w teologii liturgii stwierdza, że: tylko ten, kto się modli naprawdę wierzy, dalej – treść modlitwy (teksty, formuły, pieśni) definiuje wyobraźnię religijną, kształtuje duchowość człowieka, wspólnoty życia (rodziny, społeczności wiejskiej, parafii ) „stanu”- duchowność zakonnika, rolnika. Bóg jest dla człowieka Panem i Stwórcą – stąd odpowiedzialność człowieka przed Nim.

Ksiądz J.Perszon omówił również problem – „Bóg jest Sędzią człowieka”. Wspomniał także o tekstach, które podkreślają przepaść, jaka istnieje między człowiekiem a Bogiem. Pieśń „Straszliwego majestatu Panie” zawiera jednak przesłanie o dobroci Tego, który nieskończenie człowieka przewyższa. Widoczne są tutaj również akcenty nadziei; więcej – pewności, że dobry Bóg człowieka, który Mu służył, nie skrzywdzi. Ważnym też  problemem przedstawionym przez księdza Perszona była kwestia – Bóg jest miłosiernym Odkupicielem człowieka. Ta prawda - zestawiona z obrazem Boga – dominuje w tradycyjnych pieśniach i modlitwach. Rękojmia szczęśliwego finału sądu jest ze strony grzesznika szczery żal, wspólna modlitwa Kościoła, Ofiara Mszy Świętej, wstawiennictwo  świętych z Maryją na czele i opłakiwanie własnej nędzy zaś ze strony Boga – Jego cierpliwość, miłość, łaskawość, miłosierdzie. Integralnym elementem obrazu Boga jako miłosiernego Zbawcy jest oczywiście męka, śmierć i zmartwychwstanie Jego Syna Chrystusa. Natomiast prosta w układzie pieśń  „Miałem ci ja w sercu Jezusa miłego” przywołuje miłosierdzie, które Jezus, wedle  świadectwa Ewangelii, okazał tym, którzy zgrzeszyli. Przypomniał również ksiądz Perszon, że wśród pustonocnych kantyków jest sporo utworów traktujących o Maryi i świętych.

            Wszystkie spotkania zgromadziły tłumy ludzi. Jest to dowód na to, że jest wśród mieszkańców Gminy Szemud potrzeba spotkań z takim autorytetem jakim jest postać ks. prof. Jana Perszona oraz słuchania i dyskutowania na tematy związane z życiem i przemijaniem, a także tradycjami kaszubskimi. Słuchacze wychodząc z powyższych spotkań zapewne zastanowili się na dłużej nad poruszanymi problemami wygłoszonymi przez księdza Perszona. Pozostaną wszystkim na długo pewne sformułowania, myśli czy fragmenty pieśni i tekstów wygłoszone   przez ks. dr hab. prof. Jana Perszona.

                                                                                                                     Bibliotekarze.

Zapraszamy do obejrzenia zdjęć!